Қазақстан мен Қытайдың өнеркәсіптік кооперациясы: шикізаттан жоғары технологиялық өндіріске дейін

2026 жылғы 25 қыркүйекте Алматыда «Қазақстан – Қытай» инвестициялық форумы аясында «Өнеркәсіптік кооперация: ресурстардан терең өңдеуге және жоғары технологиялық өндіріске дейін» панельдік сессиясы өтті. Модератор «Қазақстан Республикасының минералдық шикізатты кешенді қайта өңдеу жөніндегі ұлттық орталығы» РМК Бас директоры Әділет Доғамбеков.

Талқылаудың басты мақсаты – Қазақстанда жаңа технологиялық құрылым өндірістерін құру үшін ресурстарды, ғылым мен капиталды біріктіру мүмкіндіктерін талқылау. Сөз шикізат моделінен қосылған құн экономикасына көшу туралы болды: шикізатты ел ішінде терең өңдеу, технологияларды дамыту, стратегиялық инвесторларды тарту және саланы жаңғырту.

Сессияны аша отырып, Әділет Доғамбеков осы ауысудың ғылыми-технологиялық өзегі ҚР МШКҚӨ ҰО болып табылатынын атап өтіп, 70/30: 70% - шикізат экспорты және бастапқы өңдеу, 30% - ҚР МШКҚӨ ҰО технологиясы және ЕО нарығы үшін өнімді терең қайта өңдеу шегі жүйесі бойынша қытайлық әріптестермен ынтымақтастық моделін ұсынды. Бұл 20-30% қосымша пайдамен еуропалық нарықтарға шығуға мүмкіндік береді.

Сессияға Қазақстан мен Қытайдың тау- кен өндіру және өңдеу компанияларының басшылары қатысты:

• Сяо Лэн (Xiao Leng) – «Sichuan Galaxy Chemical» АҚ (Sichuan Yinhe Chemical Co., Ltd.) Директорлар кеңесінің төрағасы және партия комитетінің хатшысы компанияның хромды қалдықсыз өңдеу тәжірибесі туралы айтты. Компания шағын көмір кесіндісінен сала көшбасшысына дейінгі жолды жүріп өтті: ол хромды өңдеу патенттерінің 70% иеленеді, күйдірудің технологиясының төрт буынын енгізді және хром тұздарынан электронды нысандар мен катализаторларға дейін тігінен біріктірілген тізбекті жасады. Өнім Қытайдың ішкі нарығының 25%-нан астамын алады, 40-тан астам елге экспортталады. Спикер Қазақстанның ресурстық әлеуеті мен Galaxy Chemical технологиялары бір-бірін тамаша толықтыратынын атап өтіп, «өндіру – терең өңдеу – жоғары технологиялық материалдар» толық циклін құруды ұсынды.

• Нариман Абсаметов – Тау-кен металлургия саласында Қазақстанның мүддесін білдіретін «Тау-Кен Самұрық» АҚ басқарма төрағасы. Спикер Қазақстанның ресурстық әлеуеті туралы айтып берді: еліміз әлемде хром және вольфрам қорлары бойынша 1-2, молибден бойынша 6-шы, кобальт бойынша 7 - ші орында. Компания барлаудан бастап терең өңдеуге дейінгі барлық кезеңдерге серіктестерді тарта отырып, 229 млн $ қаржыландырумен 2026-2028 жылдарға арналған геологиялық барлау бағдарламасын жүзеге асырады деді.

• Назар Терлыға – «Жетісу Вольфрамы» ЖШС Бас директорының орынбасары, Атқарушы директор. Компания вольфрам қоры бойынша әлемдегі төртінші орындағы – Боғұтты кен орнында вольфрам кендерін өндіру және өңдеу бойынша елдегі алғашқы заманауи жобаны жүзеге асыруда. Жобаның бірегей ерекшелігі конвейер таспасы Үлкен Боғұтты жотасының оңтүстік беткейіндегі тау туннелінің ішіндегі орналасқан. Компания қазірдің өзінде 65% концентрат шығарады және аммоний паравольфраматын (APT) шығаруды жоспарлап отыр. Стратегиялық серіктестер қатарын Jiangxi Copper, China Railway Construction Corporation және China Civil Engineering Construction Corporation кіреді.

• Данияр Рахматуллаев – «ERG Kazakhstan» компаниясы Бас директорының стратегия және даму жөніндегі орынбасары Қытаймен жүргізілген шаралардың нақты мысалдарын көрсетті: қуаттылығы 400 мың тонна арнайы кокс зауыты (NFC China-мен салынған), 150 МВт «Хромтау» жел электр станциясы (PowerChina Chengdu-мен бірге). ERG – жаһандық ТКМК көшбасшысы, төрт құрлықта бизнес жүргізеді, 40-тан астам елге өнім жеткізеді. Компания Павлодарда 400 мың тонна алюминийге арналған екінші электролиз зауытын (инвестиция 8 800 млн – 1 1 млрд) салуды және Astana Motorsпен бірлесіп Орталық Азиядағы алғашқы легирленген дискілер өндірісін іске қосуды жоспарлап отыр деді.

• Максим Софронеев – «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС нарықтық стратегия және коммерция департаментінің директоры мысты өңдеу туралы деректерді ұсынды: Қазақстанда катодты мысты терең қайта өңдеудің үлесі тек 3%, ал Қытайда - 110%, АҚШта-140% (импорттық шикізатты өңдеуді ескере отырып) құрайды. Компания кен өндіруден бастап дайын металл өнімдерін шығаруға дейінгі толық циклды біріктіретін Қазақстандағы ең ірі мыс өндіруші болып саналады. Концентратты мыс өндіру бойынша әлемде 20-шы, ал қара және катодты мыс өндірісі бойынша әлемде 12-ші орында. Компания мыс жаймаларын, сымдары өндірісін дамытуда, сонымен қатар электроника мен фотовольтаика үшін тазалығы жоғары селен (4N–6N+) шығаруды жоспарлап отыр.

Панельдік сессияның қорытындысы бойынша қатысушылар Қазақстанның бірегей ресурстық базасы бар екендігімен келісті, бірақ қосылған құн экономикасына көшу үшін ғылым, бизнес және мемлекет кооперациясы қажет.

Панельдік сессия қазақстан және қытай компаниялар арасындағы тікелей диалог, сондай-ақ минералдық шикізатты өңдеу технологиялары саласында тәжірибе алмасу алаңына айналды. Екі ел де қарапайым тауар айналымнан толық циклді өндірістерді бірлесіп құруға көшуде. Бұл жаңа мүмкіндіктерді ашады және өнеркәсіптік кооперация векторын алдағы жылдарға белгілейді.

«Қазақстан-Қытай» инвестициялық форумы екіжақты қатынастар тарихында мемлекет Басшысының екі елдің іскер топтарымен тікелей диалог форматы болды. Іс-шараға 600-ге жуық адам, оның ішінде Қазақстанның 300-ге жуық компаниясы мен Қытайдың жетекші корпорациялары, Үкіметтің және Қазақстанның бейінді министрліктерінің өкілдері, ұлттық компаниялар мен холдингтердің басшылары, ел өңірлерінің әкімдері, сондай-ақ қаржы институттарының өкілдері қатысты.

Форумды ҚР СІМ Инвестициялар комитетінің қолдауымен «Kazakh Invest» ҰК» АҚ ұйымдастырды. Форум 2026 жылғы 16 шілдеде Мемлекет басшысының қатысуымен Шанхайдағы Қазақстан-Қытай дөңгелек үстелінде қол жеткізілген уағдаластықтардың практикалық жалғасы болды.